रौतहट । कुनै समय घना सालको जंगलका रूपमा चिनिने चन्द्रपुर नगरपालिका ३ गैंडाटारको तिलेश्वरनाथ सामुदायिक वन अहिले बिस्तारै नयाँ परिचय बनाउँदैछ । जंगलको हरियालीबीच निर्माणाधीन पर्यापर्यटन पार्कले स्थानीयलाई तान्न थालेको छ भने बाहिरबाट आउने आन्तरिक पर्यटकका लागि पनि यो क्षेत्र नयाँ गन्तव्यका रूपमा विकसित हुँदै गएको छ ।
करिब पाँच हेक्टर क्षेत्रमा फैलिएको पार्कमा निर्माणका काम अघि बढेसँगै यहाँको चहलपहल बढेको छ । वनको शान्त वातावरण, धार्मिक स्थल, वन्यजन्तु उद्धार गृह र मनोरञ्जनका संरचनाले एउटै स्थानमा प्रकृति, पर्यटन र धार्मिक आस्थालाई जोड्न थालेका छन् ।
पार्कको अवधारणा भने केही वर्षअघिबाटै अघि बढेको हो । आर्थिक वर्ष २०७५/७६ मा तत्कालीन जिल्ला वन कार्यालय रौतहटबाट पाँच लाख रुपैयाँ अनुदान प्राप्त भएपछि तिलेश्वरनाथ सामुदायिक वनमा पर्यापर्यटन विकासको आधार तयार भएको थियो । त्यसपछि स्थानीय वन समूहको सक्रियता र विभिन्न सरकारी निकायको सहयोगसँगै पार्क विस्तारको काम अघि बढ्यो ।
वन्यजन्तु हेर्न आउने विद्यार्थी
पार्कको आकर्षणमध्ये एउटा हो- वन्यजन्तु उद्धार गृह । डिभिजन वन कार्यालय रौतहटका तत्कालीन प्रमुख विनोद सिंहको पहल तथा समन्वयमा संघीय वन मन्त्रालयबाट २० लाख रुपैयाँ विनियोजन भएपछि उद्धार गृह निर्माण गरिएको थियो ।
अहिले यहाँ मयूर, हरिण, अजिङ्गर, खरायो, बँदेल, चील, सुगा, चौकालगायत विभिन्न वन्यजन्तु तथा चराचुरुङ्गी राखिएका छन् । वन क्षेत्रमा घाइते अवस्थामा भेटिएका वा बस्तीमा प्रवेश गरेका वन्यजन्तु तथा चराचुरुङ्गीलाई उद्धार गरी यहाँ ल्याउने गरिएको वन समूहले जनाएको छ । आवश्यक पर्दा वडा कार्यालयसँग समन्वय गरी पशु स्वास्थ्यकर्मी समेत उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरिएको छ ।
यही उद्धार गृहका कारण पार्कमा विद्यार्थीको आगमन पनि बढेको छ । विभिन्न विद्यालयबाट विद्यार्थीहरू वन्यजन्तु अवलोकन गर्न आउने गरेका छन् । यसले पार्कलाई मनोरञ्जनको स्थलसँगै प्रकृति र वन्यजन्तुबारे सिक्ने खुला कक्षाजस्तो बनाउँदै लगेको छ ।
प्रकृतिसँगै धार्मिक आस्था
पार्कको अर्को विशेषता हो, यही क्षेत्रमा रहेको तिलेश्वरनाथ महादेव मन्दिर । साउन महिना, शिवरात्रि तथा अन्य धार्मिक अवसरमा यहाँ ठूलो मेला लाग्ने गर्छ । धार्मिक आस्था बोकेको यो क्षेत्रलाई पर्यापर्यटनसँग जोड्ने प्रयासले पार्कको सम्भावना थप फराकिलो बनाएको छ ।
मन्दिरमा आउने भक्तजनदेखि वनको हरियालीमा रमाउन चाहने पर्यटकसम्मलाई एउटै गन्तव्यमा आकर्षित गर्ने लक्ष्य वन समूहको छ । पार्कमा अहिले पाँचवटा पिकनिकस्थल, शिवमन्दिर, नागमन्दिर, फलामे ट्रस, स्टेज, स्विमिङ पुल, चेन्जिङ रुम, शौचालय, टिकट काउन्टर र पर्खाल निर्माण भइसकेका छन् ।
सात करोड लगानी, अझै बाँकी ठूलो काम
पार्कको विकासका लागि गुरुयोजनाअनुसार सम्पूर्ण निर्माण सम्पन्न गर्न करिब १६ करोड रुपैयाँ लाग्ने अनुमान गरिएको छ । हालसम्म संघीय पर्यटन मन्त्रालयबाट चार करोड ५५ लाख रुपैयाँ र चन्द्रपुर नगरपालिकाबाट दुई करोड ४५ लाख रुपैयाँ गरी सात करोड रुपैयाँ विनियोजन भइसकेको छ ।
तर पार्कको परिकल्पना अझै पूर्ण भएको छैन । उपलब्ध स्रोत र बजेटअनुसार निर्माणका काम क्रमश: अघि बढिरहेका छन् । स्थानीयको सहभागिता र सरकारी लगानी बढ्दै गए पार्कलाई जिल्लाकै महत्वपूर्ण पर्यापर्यटन गन्तव्य बनाउन सकिने वन समूहको विश्वास छ ।
बढ्दै गएको वन, बढ्दै गएको सम्भावना
तिलेश्वरनाथ सामुदायिक वनको कथा पार्क निर्माणमा मात्र सीमित छैन । सुरुमा २१९ हेक्टर क्षेत्रफलमा रहेको वनमा उपभोक्ता र पदाधिकारीको सक्रियता बढ्दै गएपछि तीन वर्षअघि वन कार्यालयले थप १०० हेक्टर क्षेत्र वनमा समेटेको थियो । त्यसपछि थप नौ हेक्टर क्षेत्रसमेत विस्तार गरिएको छ ।
वन क्षेत्रको करिब ९५ प्रतिशत भाग सालका रूखले ढाकेको छ । बाँकी क्षेत्रमा मिश्रित प्रजातिका रूखहरू छन् । सालका बिरुवा उत्पादनका लागि समेत यो क्षेत्र उर्वर मानिन्छ ।
हरियालीले भरिएको यही जंगलमा बाघ, चितुवा र हात्तीलगायत वन्यजन्तु पाइने वन समूहको भनाइ छ । यसले तिलेश्वरनाथलाई केवल पिकनिक वा धार्मिक स्थलभन्दा पर लैजान सक्ने सम्भावना देखाएको छ ।
जंगलदेखि पर्यापर्यटनसम्म
तिलेश्वरनाथ सामुदायिक वनमा अहिले देखिन थालेको परिवर्तन एकैपटक आएको होइन । सानो सरकारी अनुदानबाट सुरु भएको पर्यापर्यटनको प्रयास वन समूहको सक्रियता, सरकारी लगानी र स्थानीय सहभागितासँगै विस्तार हुँदै गएको हो ।
वनको संरक्षण गर्दै त्यसैबाट पर्यटनको सम्भावना खोज्ने यो प्रयासले गैंडाटारलाई नयाँ परिचय दिने आधार तयार गरेको छ । निर्माणाधीन पार्क पूर्णरूपमा सञ्चालनमा आएपछि धार्मिक पर्यटन, वन्यजन्तु अवलोकन, शैक्षिक भ्रमण र पारिवारिक मनोरञ्जनलाई एउटै गन्तव्यमा जोड्ने सम्भावना बोकेको छ ।
हरियो जंगलको बीचमा विस्तार हुँदै गएको यो पार्क अहिले निर्माणकै चरणमा छ । तर यहाँ बढ्दै गएको मानिसको चहलपहलले एउटा संकेत भने दिइसकेको छ- तिलेश्वरनाथको जंगल अब केवल वन रहेन, पर्यापर्यटनको सम्भावना बोकेको नयाँ गन्तव्य बन्दैछ ।
