बारा । निजगढ नगरपालिकामा नदी नियन्त्रणका नाममा गरिएका बालुवा-ग्राभेल तटबन्ध निर्माण कार्यले बारम्बार रकमको दुरुपयोग भएको स्थानीय बासिन्दाहरूको गुनासो रहेको छ । स्थानीयहरूको अनुभव अनुसार, ‘कुखुरी काँ बासी भात खा’ जस्तो स्थिति छ, लाखौं खर्च भएपनि नदी नियन्त्रणको परिणाम स्पष्ट देखिँदैन ।
नगरपालिकाले विगत वर्षायाममा विभिन्न खोलामा च्यानलाइज्ड निर्माण र तटबन्ध निर्माणका लागि रु ५८ लाखभन्दा बढी खर्च गरेको छ । प्रतिघण्टा ५,६०० रुपैयाँ दरमा एक्साभेटर भाडामा लिएर वडा नं. १० टिकुली खोलामा ९८ घण्टा, भालु खोलामा ४० घण्टा, बकैया खोला मोहोरीमा १८२ घण्टा, वडा नं. १३ भक्तलाल र शक्ति खोलामा ९७ घण्टा, वडा नं. ६ भमरा खोलामा १७८ घण्टा र वडा नं. ९ बकैया खोलामा १८२.६ घण्टा गरी कुल एक हजार ५६ घण्टा एक्साभेटर प्रयोग गरिएको थियो ।
सोको भुक्तानीका लागि ४० लाख रुपैयाँ वितरण भइसकेको छ । तर स्थानीय बासिन्दाहरूको अनुसार, आधाभन्दा बढी तटबन्ध वर्षौंदेखि वर्षायाममा बगाएर नष्ट भइसकेको छ । विशेष गरी पूर्व–पश्चिम महेन्द्र राजमार्गको बकैया पुलदेखि उत्तर–पूर्वतर्फ करिब आठ सय मिटर लम्बाइको बालुवा–ग्राभेल तटबन्ध ७० प्रतिशतभन्दा बढी बिग्रिसकेको छ ।
दक्षिणतर्फ निर्माण गरिएको दुई सय मिटर लम्बाइको तटबन्ध पनि बाढीले पूर्ण रूपमा बगाएको छ । स्थानीयहरू भन्छन्- चुरे भेगका खोलामा च्यानलाइज्ड निर्माणले अस्थायी रोकथाम मात्र गर्न सक्छ । अर्को वर्षायाममा फेरि बाढीले जमीन कटान गर्न सक्ने खतरा कायमै छ ।
तारजाली र ढुङ्गा प्रयोग गरेर ठोस तटबन्ध बनाउन बारम्बार सुझाव दिइए पनि नगरपालिकाले उचित कदम नचालेको उनीहरूको गुनासो छ । एक स्थानीय बासिन्दा भन्छन्, “बर्सेनि बालुवा–ग्राभेलको तटबन्ध गर्नु राज्यको रकमको दोहन जस्तो छ । उचित सल्लाह मानिंदैन, वर्षामा मात्र काम गरिन्छ र खोलाले फेरि बगाइदिन्छ ।”
विशेषज्ञ र स्थानीय बासिन्दाहरूले जनप्रतिनिधिहरूलाई दीर्घकालीन योजना बनाउँदै रकमको प्रभावकारी प्रयोग सुनिश्चित गर्न आग्रह गर्दै आएका छन् । उनीहरूका अनुसार, अस्थायी निर्माणको सट्टा स्थायी संरचना र वैज्ञानिक तरिकाले नदी नियन्त्रण गर्नु आवश्यक छ, ताकि खर्च गरिएको रकम निष्फल नहोस् र बाढीले बारम्बार विस्थापित नगरोस् ।
निजगढमा नदी नियन्त्रणको कामले वर्तमानमा अस्थायी सफलता त दिएका छन्, तर दीर्घकालीन परिणाम र टिकाउ उपाय बिना खर्चको वास्तविक लाभ स्थानीय समाजमा पुग्न सकिरहेको छैन ।
