राजविराज । कुनै समय रोजगारीको खोजीमा खाडी मुलुक र मलेसियातर्फ जाने युवाको लर्को लाग्थ्यो । गाउँमा अवसरको अभाव थियो, परिवारको आर्थिक अवस्था कमजोर थियो र विदेश जानु नै जीवन बदल्ने सबैभन्दा सहज विकल्प मानिन्थ्यो । तर अहिले सप्तरीमा त्यो चित्र केही बदलिँदै गएको छ । वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका धेरै युवाले ई-रिक्सा (सिटी सफारी) सञ्चालनलाई रोजगारीको नयाँ माध्यम बनाएका छन् ।
एक समय विदेशी भूमिमा पसिना बगाउनेहरू अहिले आफ्नै गाउँ सहरका सडकमा ई-रिक्सा चलाउँदै आत्मनिर्भर जीवन बिताइरहेका छन् । उनीहरूका लागि यो व्यवसाय केवल आम्दानीको स्रोत मात्र होइन, परिवारसँगै बसेर सम्मानजनक जीवन जिउने अवसर पनि बनेको छ ।
विदेशमा वर्षौं श्रम गर्दा पनि सीमित आम्दानी हुने र कडा कार्यदबाब झेल्नुपर्ने अवस्था थियो । तर स्वदेश फर्किएपछि ई-रिक्सा सञ्चालनबाट मासिक ५० देखि ६० हजार रुपैयाँसम्म आम्दानी गर्न सकिने अवस्था बनेको चालकहरू बताउँछन् । आफ्नै समयअनुसार काम गर्न पाइने भएकाले आर्थिक लाभसँगै मानसिक सन्तुष्टि पनि बढेको उनीहरूको अनुभव छ ।
मजदुरीबाट स्वरोजगारसम्मको यात्रा
ई-रिक्सा व्यवसायले वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएकालाई मात्र होइन, दैनिक ज्यालादारी मजदुरीमा निर्भर परिवारलाई पनि नयाँ विकल्प दिएको छ । पहिले दिनभर काम खोज्दै हिँड्नुपर्ने र काम नपाउँदा घरखर्च चलाउनै कठिन हुने अवस्था थियो । अहिले ऋण वा बचतमार्फत ई-रिक्सा खरिद गरेर धेरैले आफ्नै व्यवसाय सुरु गरेका छन् ।
दैनिक एक हजारदेखि दुई हजार रुपैयाँसम्म आम्दानी हुन थालेपछि परिवारको नियमित खर्च, बालबालिकाको शिक्षा र अन्य आवश्यकताहरू पूरा गर्न सहज भएको चालकहरू बताउँछन् । कतिपयले यही आम्दानीबाट आफ्नो परिवारको आर्थिक अवस्था सुधार्नुका साथै भविष्यका योजनाहरू पनि अघि बढाएका छन् ।
रोजगारीसँगै सहज यातायात
ई-रिक्साको संख्या बढेसँगै सप्तरीका विभिन्न बजार तथा बस्तीमा सार्वजनिक यातायात सेवा पनि सहज बन्दै गएको छ । छोटो दूरीका यात्रामा सर्वसाधारणका लागि ई-रिक्सा भरपर्दो साधन बनेको छ । यसले यात्रुलाई सुलभ भाडामा गन्तव्यसम्म पुर्याउनुका साथै स्थानीय स्तरमा रोजगारी सिर्जना गर्न पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ ।
श्रमिक संगठनका अनुसार जिल्लाभर अहिले दुई हजारभन्दा बढी ई-रिक्सा सञ्चालनमा छन् । तीमध्ये अधिकांश चालक वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका छन् भने बाँकी दैनिक मजदुरीबाट स्वरोजगार बनेका व्यक्ति हुन् ।
वैदेशिक रोजगारीको विकल्प बन्दै
श्रमिक प्रतिनिधिहरूका अनुसार ई-रिक्सा व्यवसायले जिल्लामा वैदेशिक रोजगारीप्रतिको निर्भरता क्रमश: घटाउँदै लगेको छ । विदेश जानुपर्ने बाध्यता कम हुनुका साथै स्थानीय अर्थतन्त्र पनि चलायमान बन्दै गएको उनीहरूको भनाइ छ ।
उनीहरूका अनुसार सरकारले सहुलियत कर्जा, चालक बीमा, चार्जिङ पूर्वाधार, नियमित दर्ता प्रणाली तथा सडक व्यवस्थापनमा थप ध्यान दिए ई-रिक्सा व्यवसाय अझ व्यवस्थित र दिगो बन्न सक्छ । यसले बेरोजगारी न्यूनीकरणसँगै स्थानीय स्तरमै सम्मानजनक रोजगारी सिर्जना गर्ने सम्भावना अझ बढ्ने विश्वास गरिएको छ ।
आर्थिक मात्र होइन, सामाजिक परिवर्तन पनि
ई-रिक्सा सञ्चालनबाट आएको परिवर्तन आर्थिक पक्षमा मात्र सीमित छैन । विदेशमा परिवारबाट टाढा बस्नुपर्ने बाध्यताबाट मुक्त भई अहिले धेरै चालक आफ्नै परिवारसँग समय बिताउन पाएका छन् । आफ्नै गाउँ–ठाउँमा बसेर आम्दानी गर्न पाउनु उनीहरूका लागि ठूलो उपलब्धि बनेको छ ।
सप्तरीमा ई-रिक्साको बढ्दो प्रयोगले एउटा सन्देश पनि दिएको छ- रोजगारीका अवसर विदेशमा मात्र होइन, उचित योजना, लगानी र मेहनत भए आफ्नै गाउँ समाजमा पनि सिर्जना गर्न सकिन्छ । स्वरोजगारको यो मोडेलले आर्थिक आत्मनिर्भरता, स्थानीय रोजगारी र सामाजिक स्थायित्वलाई एकैसाथ बलियो बनाउने सम्भावना बोकेको देखिन्छ ।
