रौतहट । कटहरिया नगरपालिकाका मेयर अजयप्रकाश जयसवालले सामाजिक सञ्जालमा प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रमा बिरामीले नि:शुल्क उपचार पाइरहेको भिडियो सार्वजनिक गर्दै नगरको स्वास्थ्य सेवा प्रभावकारी रहेको सन्देश दिएका छन् । तर, जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालय रौतहटको वार्षिक समीक्षा प्रतिवेदनले भने नगरपालिकाको स्वास्थ्य कार्यक्रमको कार्यसम्पादन कमजोर देखाएको छ ।
आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा सञ्चालन भएका स्वास्थ्य कार्यक्रमको जिल्ला स्तरीय वार्षिक समीक्षामा कटहरिया नगरपालिका रौतहटका १८ स्थानीय तहमध्ये १८औँ अर्थात् अन्तिम स्थानमा परेको छ । स्वास्थ्य कार्यक्रमको मूल्यांकनमा सेवा प्रवाह, कार्यक्रम कार्यान्वयन, उपलब्धि तथा विभिन्न स्वास्थ्य सूचकलाई आधार बनाइएको जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयले जनाएको छ ।
सो मूल्यांकनमा कटहरियाको कार्यसम्पादन कमजोर देखिएको कार्यालयका सूचना अधिकारी अनिलकुमार कर्णले बताएका छन् । कर्णका अनुसार स्वास्थ्यसम्बन्धी कार्यक्रम समयमै सञ्चालन हुन नसक्नु तथा निर्धारित गतिविधि तोकिएको समयमा सम्पन्न हुन नसक्दा नगरपालिकाको समग्र कार्यसम्पादन प्रभावित भएको हो ।
जनशक्ति र औषधिको अभाव
कटहरिया नगरपालिकाका तत्कालीन स्वास्थ्य शाखा प्रमुख दिनेश यादवले भने स्वास्थ्य क्षेत्रको कमजोर कार्यसम्पादनका पछाडि जनशक्ति अभाव, औषधि आपूर्तिमा ढिलाइ र बजेट व्यवस्थापनजस्ता व्यावहारिक समस्या रहेको बताएका छन् ।
उनका अनुसार गर्भवतीको नियमित एएनसी तथा सुत्केरीपछिको पीएनसी जाँचका लागि आवश्यक जनशक्ति पर्याप्त छैन । औषधि समयमै उपलब्ध नहुँदा स्वास्थ्य संस्थाबाट प्रदान हुने सेवा पनि प्रभावित हुने गरेको उनको भनाइ थियो ।
यादवका अनुसार बालबालिकाले जन्मेदेखि २४ महिनासम्म २४ पटक स्वास्थ्य जाँच गराउनुपर्ने व्यवस्था भएपनि जनशक्ति अभावका कारण कटहरियामा औसतमा ४ देखि ५ पटक मात्र स्वास्थ्य जाँच हुने गरेको थियो ।
यदि समीक्षाको अवधिमा पनि यही अवस्था कायम रहेको हो भने, नगरपालिकाको स्वास्थ्य सेवाको मूल्यांकनमा नि:शुल्क उपचार पाएका केही बिरामीको उदाहरणभन्दा मातृ तथा बाल स्वास्थ्य सेवा, नियमित स्वास्थ्य परीक्षण र सेवाको पहुँचजस्ता सूचक बढी महत्वपूर्ण देखिन्छन् ।
बजेट मात्र पर्याप्त छैन
तत्कालीन स्वास्थ्य शाखा प्रमुख यादवका अनुसार स्वास्थ्य संस्थाको नियमित सञ्चालनका लागि आवश्यक स्रोत साधनको समेत समस्या छ । स्वास्थ्य क्षेत्रमा औषधि खरिदका लागि बजेट छुट्याइए पनि अन्य स्वास्थ्य कार्यक्रम, आवश्यक जनशक्ति र पूर्वाधारका लागि पर्याप्त बजेट विनियोजन हुन नसकेको उनको भनाइ छ ।
यसले नगरपालिकाको स्वास्थ्य क्षेत्रमा देखिएको समस्या औषधि वा कर्मचारी अभावमा मात्र सीमित नरहेको देखाउँछ । उपलब्ध बजेटको प्राथमिकता निर्धारण, प्रभावकारी कार्यान्वयन र नियमित अनुगमन पनि स्वास्थ्य सेवा सुधारका महत्वपूर्ण पक्ष हुन् ।
वडाध्यक्षको आरोप
कटहरिया नगरपालिका ४ का वडाध्यक्ष चन्दन कुशवाहाले मेयर जयसवाल निर्वाचित भएयता नगरपालिकाको स्वास्थ्य तथा शिक्षा क्षेत्र कमजोर बनेको आरोप लगाएका छन् । उनका अनुसार प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्रदेखि वडा तहका स्वास्थ्य संस्थासम्म नियमित औषधि तथा जनशक्तिको समस्या रहने गरेको छ ।
विद्यालयमा समेत गुणस्तरीय शिक्षा प्रदान गर्न नसकिएको उनको दाबी छ । वडाध्यक्ष कुशवाहाको आरोप नगरपालिकाको समग्र व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित राजनीतिक दाबी भएकाले त्यसको स्वतन्त्र पुष्टि भने हुन बाँकी छ ।
यद्यपि, जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयको मूल्यांकनमा कटहरिया स्वास्थ्य कार्यक्रमको कार्यसम्पादन अन्तिम स्थानमा पर्नुले नगरपालिकाको स्वास्थ्य व्यवस्थापनबारे उठेका प्रश्नलाई थप चासोको विषय बनाएको छ ।
दुर्गा भगवती पहिलो, कटहरिया अन्तिम
जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयको सोही वार्षिक समीक्षामा दुर्गा भगवती गाउँपालिका लगातार दोस्रोपटक जिल्लाका १८ स्थानीय तहमध्ये पहिलो स्थानमा परेको छ ।
एउटै जिल्लाका स्थानीय तहको स्वास्थ्य कार्यक्रमको कार्यसम्पादनमा देखिएको यो अन्तरले कार्यक्रम कार्यान्वयन, सेवा प्रवाह, उपलब्धि र स्वास्थ्य सूचकमा स्थानीय तहअनुसार फरक अवस्था रहेको देखाउँछ ।
त्यसैले कटहरिया नगरपालिकाको स्वास्थ्य सेवा प्रभावकारी छ वा छैन भन्ने मूल्यांकन गर्दा सामाजिक सञ्जालमा सार्वजनिक गरिएको एउटा भिडियो मात्र पर्याप्त आधार बन्न सक्दैन ।
स्वास्थ्य कार्यक्रमको समग्र कार्यसम्पादन, मातृ तथा बाल स्वास्थ्य सेवा, स्वास्थ्यकर्मीको उपलब्धता, औषधि आपूर्ति, बजेट कार्यान्वयन र स्वास्थ्यसम्बन्धी सूचकलाई समग्र रूपमा हेर्नुपर्ने हुन्छ ।
जिल्ला स्वास्थ्य कार्यालयको मूल्यांकनमा अन्तिम स्थानमा परेको तथ्यले अब कटहरियाको स्वास्थ्य सेवा सुधारका लागि समस्या कहाँ छ र त्यसको समाधान कसरी गर्ने भन्ने विषयमा नगरपालिकाको जवाफदेहिता र कार्ययोजनामाथि प्रश्न उठाएको छ ।
