सर्लाही । वर्षा रोकिएको छ, तर सर्लाहीका तीन गाउँमा डुबान घटेको छैन । चारैतिर पानी जमेको छ । घर, आँगन, खेत र बाटो छुट्याउन मुस्किल छ । कतिपय स्थानमा कम्मरसम्म पानी जमेकाले स्थानीयलाई घरबाट बाहिर निस्कन समेत कठिन भएको छ ।
मलङ्गवा नगरपालिका ५ भाडसर, मलङ्गवा नगरपालिका ६ खुटौना र कौडेना गाउँपालिका ५ छपकैया भारी वर्षापछि जलमग्न भएका हुन् । बुधबार बेलुकादेखि आइतबार बिहानसम्म परेको लगातार वर्षासँगै लखन्देही खोलाको बाढी बस्तीमा पसेपछि तीनवटै गाउँमा डुबानको समस्या बढेको हो ।
छपकैयामा लखन्देही खोलाको बाँध भत्किएपछि बाढी बस्तीमा पसेको छ । त्यससँगै वर्षात्को पानी समेत निकास हुन नपाउँदा भाडसर, खुटौना र छपकैयामा ठूलो क्षेत्र डुबानमा परेको छ ।
पानी घट्ने नाम छैन
आइतबार मध्याह्नपछि वर्षा रोकिँदा जिल्लाका अन्य क्षेत्रमा जनजीवन सामान्य बन्दै गएको छ । तर यी तीन गाउँमा भने अवस्था फरक छ । वर्षा रोकिए पनि पानीको निकास नहुँदा बस्ती र खेतमा पानी जमिरहेकै छ ।
कतिपय घरभित्र पानी पसेकाले अन्न, कपडा र अन्य घरायसी सामानमा क्षति पुगेको छ । सडक तथा गाउँभित्रका बाटो पानीले ढाकिएपछि आवतजावतसमेत प्रभावित भएको छ । पानीको गहिराइका कारण कतिपय घरसम्म पुग्न समेत कठिन भएको छ ।
डुबानका कारण स्थानीयहरू आफ्नै घरभित्र सीमित हुनुपर्ने अवस्था आएको छ । खेतबारी पनि पानीमा डुबेपछि धानबालीमा क्षति पुग्ने जोखिम बढेको छ । विद्यालय समेत डुबानमा परेका छन् । विद्यालय परिसरमा पानी जमेपछि विद्यार्थीको नियमित पठनपाठन प्रभावित भएको छ ।
मुख्य समस्या पानी होइन, निकासको अभाव
तीनवटै गाउँको डुबानको मुख्य समस्या वर्षा मात्र नभई पानीको निकास नहुनु देखिएको छ । दक्षिणतर्फ भारतीय सडक र पश्चिमतर्फ लखन्देही खोलाको अग्लो बाँध रहेका कारण बस्तीमा जम्मा भएको पानी सहज रूपमा बाहिर जान सकेको छैन ।
माथिल्लो क्षेत्रमा खोलाको बाँध भत्किएर पानी बस्तीमा पस्ने र तल्लो क्षेत्रमा पानी निकास हुन नसक्ने अवस्थाले डुबानलाई थप गम्भीर बनाएको छ । वर्षात्को पानीसँगै खोलाको पानीसमेत जम्मा भएपछि गाउँका तल्लो भूभागमा पानी लामो समयसम्म थुनिने गरेको स्थानीयको भनाइ छ ।
हरेक वर्ष दोहोरिन्छ उस्तै समस्या
भाडसर, खुटौना र छपकैयाका लागि डुबान नयाँ समस्या होइन । यसअघि साउनमा पनि लखन्देही खोलाको बाढीले बाँध भत्काएर बस्तीमा पानी पसेको थियो । अहिले फेरि उस्तै समस्या दोहोरिएको हो ।
हरेक वर्ष बाँध भत्किने, बस्तीमा पानी पस्ने र निकास नहुँदा लामो समयसम्म डुबानमा बस्नुपर्ने अवस्था दोहोरिँदै आएको छ । स्थानीयका अनुसार लखन्देही खोलाको माथिल्लो क्षेत्रमा पर्ने बाँधलाई बलियो बनाउन नसक्दा बर्सेनि समस्या दोहोरिन्छ ।
माथिल्लो भागमा बाँध फुटेर पानी तल्लो क्षेत्रमा आएपछि होचो भूभागमा रहेको बाँधका कारण पानी थप थुनिने गरेको छ ।
तत्कालीन मर्मतले मात्रै पुग्दैन
डुबान कम गर्न स्थानीय तह र प्रशासनले पानी निकासको प्रयास गरिरहेका छन् । छपकैयामा भत्किएको बाँध मर्मत गर्न सुरक्षाकर्मी परिचालन गर्ने तयारी पनि गरिएको छ । तर ठूलो क्षेत्र पानीले भरिएकाले पम्प प्रयोग गरेर पानी बाहिर निकाल्नसमेत सहज अवस्था छैन ।
पानी जाने प्राकृतिक निकास नहुँदा पानी सुक्दै जाँदा मात्रै डुबान कम हुने अवस्था देखिएको छ । सम्बन्धित निकायले डुबानको क्षति विवरण संकलन गरिरहेको छ । तर स्थानीयका लागि तत्कालको राहतभन्दा ठूलो प्रश्न आगामी वर्षको वर्षायामसँग जोडिएको छ ।
समाधान नखोजे फेरि डुब्ने जोखिम
लखन्देही खोलाको बाँधलाई माथिल्लो क्षेत्रमा बलियो बनाउने, बाढीको पानी बस्तीमा पस्न नदिने र तल्लो क्षेत्रमा पानीको सहज निकास हुने संरचना निर्माण नगरेसम्म समस्या दोहोरिरहने स्थानीयको भनाइ छ ।
हरेक वर्ष वर्षा सुरु भएपछि बाढी र डुबानको त्रासमा बस्नुपर्ने बाध्यता अन्त्य गर्न दीर्घकालीन योजना आवश्यक देखिएको छ । अहिले तीन गाउँ पानीमा डुबेका छन् । वर्षा रोकिए पनि पानी नघट्नुले समस्या कति गहिरो छ भन्ने देखाएको छ ।
तत्काल पानी घट्ने प्रतीक्षामा रहेका स्थानीयका लागि यो वर्षको डुबानसँगै अर्को प्रश्न पनि उभिएको छ- अर्को वर्ष पनि यही अवस्था दोहोरिने हो कि यसपटक स्थायी निकास खोजिने हो ?
