वीरगंज । निरन्तरको वर्षाका कारण तरकारी बालीमा क्षति पुगेपछि ठोरीका व्यावसायिक किसान आर्थिक समस्यामा परेका छन् । वर्षौंको मेहनत र ठूलो लगानीमा लगाइएको काउली, गोलभेंडा, काँक्रोलगायतका तरकारी बाली नष्ट हुँदा किसानलाई लगानी डुब्ने चिन्ताले सताएको छ ।
ठोरी गाउँपालिका ३ बुद्धनगरलगायतका क्षेत्रमा तरकारी खेती गर्दै आएका किसानले यस वर्ष प्रतिकूल मौसमका कारण ठूलो नोक्सानी बेहोर्नुपरेको छ । उत्पादनबाट आम्दानी गर्ने समयमा बालीमा क्षति पुगेपछि किसानको आर्थिक अवस्था थप प्रभावित बनेको छ ।
तरकारी खेतीमा किसानले बीउबिजन, मलखाद, विषादी, सिँचाइ, मजदुर र कृषि उपकरणमा ठूलो रकम खर्च गर्नुपर्ने हुन्छ । खेतीको लागत हरेक वर्ष बढ्दै जाँदा प्राकृतिक विपत्तिले बाली नष्ट गर्ने र उत्पादनले उचित मूल्य नपाउने समस्याले किसानलाई थप निराश बनाएको छ ।
कहिले खडेरी, कहिले अतिवृष्टि, बाढी, डुबान तथा रोगकीराको प्रकोपले कृषि उत्पादनमा असर पार्ने गरेको छ । यस्ता जोखिमका बीच उत्पादन जोगाउन सफल भए पनि बजारमा उचित मूल्य नपाउँदा किसानले अपेक्षित आम्दानी गर्न सकिरहेका छैनन् ।
ठोरीमा लामो समयदेखि व्यावसायिक तरकारी खेती हुँदै आए पनि किसानले सरकारी अनुदान, उन्नत बीउबिजन, कृषि प्राविधिक सेवा र तालिम पर्याप्त रूपमा पाउन नसकेको गुनासो गर्दै आएका छन् । प्राकृतिक विपत्तिबाट क्षति पुगेका किसानलाई राहत तथा क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउने प्रक्रिया प्रभावकारी नहुँदा उनीहरू थप समस्यामा पर्ने गरेका छन् ।
किसानको क्षति आकलन र राहतमा स्थानीय सरकारको भूमिका
प्राकृतिक विपत्तिबाट कृषि क्षेत्रमा पुगेको क्षतिको यथार्थ विवरण सङ्कलन गरी प्रभावित किसानलाई राहत उपलब्ध गराउन स्थानीय सरकारले सक्रियता देखाउनुपर्ने आवश्यकता छ । ठोरी गाउँपालिकाले सम्बन्धित वडा कार्यालय र कृषि शाखामार्फत प्रभावित क्षेत्रको स्थलगत अनुगमन गरी क्षतिको विवरण सङ्कलन गर्नुपर्छ ।
क्षतिको विवरणका आधारमा प्रभावित किसानलाई राहत तथा क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउन प्रदेश र सङ्घीय सरकारसँग समन्वय गर्नु आवश्यक छ । साथै, कृषि क्षेत्रमा विनियोजित बजेट, अनुदान वितरणको अवस्था र त्यसबाट वास्तविक किसानले प्राप्त गरेको लाभबारे पनि समीक्षा गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
कृषि उत्पादनमा जोखिम बढिरहेका बेला किसानलाई प्राविधिक ज्ञान, मौसमसम्बन्धी पूर्वसूचना, रोगकीरा नियन्त्रणका उपाय तथा कृषि बीमामा पहुँच उपलब्ध गराउनु उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ । यस्ता कार्यक्रम प्रभावकारी रूपमा सञ्चालन गर्न सके किसानको उत्पादन लागत घटाउन र सम्भावित क्षति न्यूनीकरण गर्न सहयोग पुग्न सक्छ ।
उत्पादनसँगै बजार व्यवस्थापनमा पनि चुनौती
ठोरीमा तरकारी उत्पादनको सम्भावना भए पनि व्यवस्थित बजार, भण्डारण र बिक्री वितरणको समस्या किसानका लागि चुनौती बनेको छ । उत्पादनको समयमा उचित मूल्य नपाउने तथा बजारसम्म उपज पुर्याउन कठिनाइ हुने समस्याले किसानको आम्दानीमा असर पारिरहेको छ ।
यसको समाधानका लागि गाउँपालिकाले किसान समूह, सहकारी र निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गरी कृषि उपज सङ्कलन केन्द्र, व्यवस्थित हाटबजार तथा शीतभण्डारको व्यवस्था गर्न पहल गर्न सक्छ ।
स्थानीय विद्यालय, स्वास्थ्य संस्था, होटल तथा अन्य उपभोक्ता संस्थासँग समन्वय गरी किसानबाट उत्पादित तरकारीको प्रत्यक्ष खरिद तथा आपूर्ति प्रणाली विकास गर्न सके बजारको समस्या कम गर्न सकिन्छ ।
त्यसैगरी, कृषि अनुदान वास्तविक किसानसम्म पुर्याउने, प्राविधिकलाई नियमित रूपमा खेतबारीमा परिचालन गर्ने र उत्पादनदेखि बजारीकरणसम्म सहयोग गर्ने दीर्घकालीन योजना आवश्यक छ ।
कृषि क्षेत्रलाई स्थानीय अर्थतन्त्रको आधार बनाउने हो भने किसानले भोगिरहेका समस्यालाई प्राथमिकताका साथ सम्बोधन गर्नुपर्छ । बजेट र कार्यक्रम घोषणा गर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन, त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन र परिणाम पनि देखिनुपर्छ ।
प्राकृतिक विपत्तिका कारण बालीमा क्षति बेहोरेका किसानलाई तत्काल राहत उपलब्ध गराउनुका साथै भविष्यमा यस्ता जोखिमबाट जोगिन दीर्घकालीन योजना बनाउन आवश्यक छ ।
किसानको लगानी सुरक्षित गर्ने, उत्पादनको उचित मूल्य सुनिश्चित गर्ने र कृषि क्षेत्रमा सरकारी सहयोगको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्ने जिम्मेवारीबाट स्थानीय सरकार पन्छिन मिल्दैन ।
किसानको मेहनत र लगानी सुरक्षित हुन सके मात्र ठोरीको कृषि उत्पादन वृद्धि, रोजगारी सिर्जना र स्थानीय अर्थतन्त्रको विकासमा दिगो योगदान पुग्न सक्छ ।
