वीरगञ्ज । सार्वजनिक अस्पतालमा उपचारको भरोसा बोकेर पुग्ने बिरामीका लागि शल्यक्रिया सेवा सामान्य उपचारभन्दा संवेदनशील विषय हो । चिकित्सक, उपकरण र औषधिसँगै शल्यक्रियाका लागि अत्यावश्यक हुन्छ- निश्चेतना सेवा । तर नारायणी अस्पतालमा निश्चेतनाविज्ञ (एनेस्थेसियोलोजिस्ट) को पर्याप्त जनशक्ति नहुँदा नियमितदेखि आकस्मिक शल्यक्रियासम्म प्रभावित हुने अवस्था देखिएको छ ।
अस्पतालमा कम्तीमा सात जना निश्चेतनाविज्ञ आवश्यक पर्ने भएपनि हाल एक जना मात्र आधिकारिक विशेषज्ञ कार्यरत छन् । दुई जना चिकित्सक प्रशिक्षणमा छन् । जनशक्तिको यो अवस्था र अस्पतालमा हुने शल्यक्रियाको चापबीच ठूलो अन्तर छ ।
विशेष गरी दैनिक ठूलो सङ्ख्यामा प्रसूति तथा अन्य शल्यक्रिया हुने अस्पतालमा निश्चेतना सेवा सीमित हुनु बिरामीको उपचार मात्र होइन, उनीहरूको सुरक्षासँग समेत प्रत्यक्ष जोडिएको विषय हो ।
निश्चेतना विशेषज्ञको अभावलाई सामान्य जनशक्ति समस्याका रूपमा मात्र हेर्न मिल्दैन । शल्यक्रियाको क्रममा बिरामीको चेतना, श्वासप्रश्वास, रक्तचाप तथा अन्य महत्वपूर्ण शारीरिक अवस्थाको निगरानी र व्यवस्थापन निश्चेतना सेवासँग जोडिएको हुन्छ । त्यसैले पर्याप्त विशेषज्ञबिना शल्यक्रिया सेवा सञ्चालन गर्नु चिकित्सकीय जोखिम बढाउने विषय बन्न सक्छ ।
सरकारी अस्पतालमा उपचार खोज्ने बिरामी कहाँ जाने ?
नारायणी अस्पताल वीरगञ्ज तथा आसपासका नागरिकका लागि प्रमुख सार्वजनिक स्वास्थ्य संस्था हो । विशेष गरी आर्थिकरूपमा कमजोर वर्गका नागरिकका लागि सरकारी अस्पताल सुलभ उपचारको महत्वपूर्ण आधार हो । तर आवश्यक विशेषज्ञ र सेवा उपलब्ध नहुँदा त्यही बिरामी निजी अस्पतालतर्फ जान बाध्य हुने अवस्था सिर्जना हुन्छ ।
यसले स्वास्थ्य सेवामा समान पहुँचको प्रश्न उठाउँछ । सरकारी अस्पतालमा सेवा पाइने अपेक्षासहित पुगेका बिरामीले विशेषज्ञ अभावकै कारण निजी अस्पताल रोज्नुपरे उपचारको आर्थिक भार थपिन सक्छ । अझ आकस्मिक अवस्थामा विकल्प सीमित हुँदा यस्तो समस्या बिरामी र परिवारका लागि थप गम्भीर बन्न सक्छ ।
निजी अस्पतालमा रिफर गराउने आरोप
नारायणी अस्पतालको सेवा समस्यासँगै अर्को संवेदनशील आरोप पनि जोडिएको छ- सरकारी अस्पतालमा उपचार सम्भव हुँदा हुँदै बिरामीलाई निजी अस्पतालतर्फ पठाउने र त्यसबापत कमिशन लिने गरेको ।
यदि यस्तो आरोप प्रमाणित हुन्छ भने यो कुनै एक व्यक्तिको व्यक्तिगत अनियमिततामा मात्र सीमित रहँदैन । यसले सार्वजनिक स्वास्थ्य संस्थाप्रतिको नागरिकको विश्वासमा प्रत्यक्ष असर पार्छ ।
सरकारी अस्पतालको सेवा कमजोर पारेर निजी संस्थालाई लाभ पुग्ने अवस्था सिर्जना हुनु स्वास्थ्य क्षेत्रमा स्वार्थको द्वन्द्वको गम्भीर उदाहरण बन्न सक्छ । तर आरोपकै आधारमा कसैलाई दोषी ठहर गर्नु न्यायोचित हुँदैन ।
त्यसैले बिरामी रिफर गर्ने प्रक्रिया, चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीको निजी संस्थासँगको संलग्नता, सेवा उपलब्धताको वास्तविक अवस्था र सम्भावित आर्थिक लेनदेनबारे निष्पक्ष छानबिन आवश्यक छ ।
रिफरलका लागि स्पष्ट मापदण्ड बनाउने, बिरामीलाई रिफर गर्नुको कारण जानकारी गराउने र अस्पतालमा उपलब्ध सेवाको विवरण पारदर्शी बनाउने हो भने अनावश्यक रिफरलको सम्भावना घटाउन सकिन्छ । दोष प्रमाणित भए सम्बन्धित व्यक्तिमाथि कानुनअनुसार कारबाहीसँगै संस्थागत सुधारका उपायसमेत आवश्यक हुन्छन् ।
तत्काल जनशक्ति व्यवस्थापन आवश्यक
नारायणी अस्पतालको समस्या तत्काल समाधान गर्न सबैभन्दा पहिले पर्याप्त निश्चेतना विशेषज्ञको दरबन्दी र पदपूर्ति सुनिश्चित गर्नुपर्ने देखिन्छ । प्रशिक्षणमा रहेका चिकित्सकको व्यवस्थापन, चौबीसै घण्टा आकस्मिक निश्चेतना सेवा र शल्यक्रियाको व्यवस्थित कार्यतालिका पनि उत्तिकै आवश्यक छन् । त्यसका लागि आवश्यक उपकरण, दक्ष जनशक्ति र सेवा क्षमताको वास्तविक अवस्था समेत सार्वजनिक गरिनुपर्छ ।
बिरामीलाई कुन सेवा अस्पतालमै उपलब्ध छ, कुन अवस्थामा रिफर गर्नुपर्ने हो र रिफरको कारण के हो भन्नेबारे स्पष्ट जानकारी दिन सकिने व्यवस्था आवश्यक छ । यसले बिरामी रिफरल बाध्यताका कारण भएको हो कि अन्य स्वार्थबाट प्रेरित छ भन्ने पहिचान गर्नसमेत सहयोग पुर्याउनेछ ।
नारायणीको समस्या, देशकै स्वास्थ्य प्रणालीको प्रश्न
नारायणी अस्पतालमा देखिएको निश्चेतना विशेषज्ञको अभावलाई एउटा अस्पतालको मात्र समस्या मानेर पन्छाउनु पर्याप्त हुँदैन । देशका अन्य सरकारी अस्पतालमा पनि अत्यावश्यक विशेषज्ञ जनशक्तिको यस्तै अभाव छ कि छैन भन्ने विषयमा स्वास्थ्य मन्त्रालयले समीक्षा गर्न आवश्यक छ ।
सरकारी अस्पताल नागरिकको उपचारको अन्तिम भरोसामध्ये एक हुन् । ती संस्थामा जनशक्ति, उपकरण र सेवा अभाव भइरहने तर बिरामी निजी अस्पतालमा जान बाध्य हुने अवस्था बढ्दै जाने हो भने सार्वजनिक स्वास्थ्य प्रणालीप्रतिको विश्वास कमजोर हुँदै जान सक्छ ।
त्यसैले तत्काल आवश्यक विशेषज्ञ जनशक्ति व्यवस्थापन गर्नुका साथै सरकारी अस्पतालको सेवा क्षमता, रिफरल प्रणाली र चिकित्सकको निजी संलग्नतासम्बन्धी व्यवस्थालाई प्रभावकारी निगरानीमा राख्नुपर्छ ।
नारायणी अस्पतालको शल्यक्रिया सेवा सुधार्नु भनेको केवल एउटा अस्पतालको सेवा नियमित बनाउनु होइन, सार्वजनिक स्वास्थ्यप्रतिको नागरिकको भरोसा जोगाउनु पनि हो । राज्यले यसलाई सामान्य प्रशासनिक समस्या नभई अत्यावश्यक स्वास्थ्य सेवासँग जोडिएको संकटका रूपमा लिएर तत्काल र दीर्घकालीन समाधान खोज्नुपर्ने आवश्यकता देखिएको छ ।
