सर्लाही । खेतभरि पहेँलपुर पाकेको धान, कतै काटेर सुकाउन राखिएको बाली त कतै भित्र्याउने तयारी । किसानका लागि अहिलेको समय वर्षभरिको मेहनत घरमा भित्र्याउने बेला हो । तर, बङ्गालको खाडीबाट विकसित भई भारतमा प्रवेश गरेको ‘अर्नब’ चक्रवातको प्रभाव देखिन थालेपछि सर्लाहीका किसानको चिन्ता बढेको छ ।
बुधबार बिहानसम्म घाम लागेको र मौसम सफा रहेको जिल्लामा दिउँसोदेखि एकाएक बादल लागेर आकाश धुम्मिएको छ । मौसममा आएको परिवर्तनसँगै वर्षा हुने सम्भावना बढेपछि खेतमा काटेर राखिएको धान सुरक्षित रूपमा भित्र्याउन पाइने हो कि होइन भन्ने चिन्ताले किसानलाई सताउन थालेको छ ।
धान पाकेर काट्ने बेला भएको अवस्थामा मौसम प्रतिकूल बन्न थालेपछि किसानलाई बाली जोगाउने र मौसमको अवस्थालाई ध्यानमा राखेर काम गर्ने दोहोरो चुनौती थपिएको छ ।
खेतमा पाकेको धान, आकाशतिर किसानको नजर
सर्लाहीको उत्तरी भेगका लालबन्दी, ईश्वरपुर, हरिवन, हरिपुर र बागमतीलगायत क्षेत्रमा अधिकांश किसानले धान काटेर खेतमा पाँजा लगाएका छन् । कतिपय खेतमा धान पहेँलपुर भएर पाकेको छ भने कतिपय किसान काटिएको बाली सुकाउने र भित्र्याउने तयारीमा छन् ।
यही समयमा मौसम बदली भएपछि किसानले आफ्नो योजना फेरबदल गर्नुपरेको छ । सामान्य अवस्थामा धान काटेर सुकाएपछि भित्र्याउने तयारीमा रहेका किसान वर्षाको सम्भावनाका कारण हतारमा निर्णय लिनुपर्ने अवस्थामा पुगेका छन् ।
मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले वर्षाको सम्भावनाबारे सूचना जारी गरेपछि केही किसानले धान तथा पाकेको अन्य कोसेबाली तत्कालै भित्र्याएका छन् । तर, सबै किसानलाई एकैपटक बाली भित्र्याउन सहज छैन । खेतमा काटेर राखिएको धानको परिमाण, जनशक्ति र उपलब्ध समयले पनि उनीहरूको निर्णयलाई प्रभावित गरेको छ ।
लालबन्दी नगरपालिका १५ देउराली क्षेत्रका किसानका अनुसार मौसममा परिवर्तन देखिएपछि धेरैजसोले पाकिसकेको धान तत्काल नकाट्ने र थप मौसम सूचना हेरेर मात्र काम अघि बढाउने निर्णय गरेका छन् । चाँडै पाक्ने जातको धान लगाइएका खेतमा बाली तयार भए पनि वर्षाको जोखिमले किसानलाई अन्योलमा पारेको छ ।
कसैले भित्र्याए बाली, कोही पर्खाइमा
मौसम पूर्वानुमानको सूचना पाएपछि केही किसानले हतारहतार धान भित्र्याएका छन् भने कतिपय किसान थप सूचना आएपछि मात्र बाली काट्ने वा भित्र्याउने तयारीमा छन् । हरिपुर नगरपालिका २ मा पनि किसानले मौसमको अवस्थाअनुसार फरक–फरक निर्णय लिएका छन् ।
वडास्तरबाट प्राप्त जानकारीअनुसार केही किसानले वर्षाको सम्भावना देखिएपछि धान भित्र्याइसकेका छन् । अन्य किसान भने मौसम पूर्वानुमान महाशाखाको आगामी सूचनालाई पर्खिरहेका छन् ।
धान काट्ने समय र मौसमको अनिश्चितता एकैपटक आइपर्दा किसानलाई बाली व्यवस्थापन गर्न कठिन भएको छ । खेतमा काटेर राखिएको धान भिजेमा सुकाउन थप समय लाग्ने र बालीको गुणस्तरमा समेत असर पर्न सक्ने भएकाले उनीहरू चिन्तित छन् ।
भारी वर्षाको सम्भावनापछि प्रशासन सतर्क
‘अर्नब’ चक्रवातको प्रभावका कारण सर्लाहीमा समेत भारी वर्षा हुन सक्ने सम्भावना देखिएपछि स्थानीय तह र प्रशासनले सतर्कता अपनाउन आग्रह गरेका छन् । सम्बन्धित निकायले किसानलाई मौसमको अवस्था हेरेर कृषि कार्य गर्न तथा काटिसकेको धान सम्भव भएसम्म सुरक्षित स्थानमा भित्र्याउन सूचना जारी गरेका छन् ।
जिल्ला प्रशासनका अनुसार सम्भावित विपत्तिको अवस्थालाई ध्यानमा राख्दै सम्बन्धित निकायबीच समन्वय गरेर आवश्यक काम गर्ने तयारी गरिएको छ । चक्रवातको प्रभावबाट कुनै विपत्ति आइपरेमा तत्काल उद्धार तथा व्यवस्थापनका काम अघि बढाउने विषयमा पनि समन्वय गरिएको छ ।
यद्यपि, वर्षा कहिले र कति मात्रामा हुन्छ भन्ने अनिश्चितताले किसानको चिन्ता घट्न सकेको छैन । मौसमको अवस्था लगातार निगरानी गर्दै उपलब्ध समयअनुसार बाली सुरक्षित गर्ने प्रयासमा किसान जुटेका छन् ।
मौसमको अनिश्चितताबीच बाली जोगाउने चुनौती
धान खेती सर्लाहीका धेरै किसानको जीविकोपार्जनको प्रमुख आधार हो । महिनौँको मेहनतपछि बाली तयार भएको समयमा मौसम प्रतिकूल हुँदा उनीहरूको आम्दानीमा असर पर्ने जोखिम रहन्छ । विशेष गरी खेतमा काटेर राखिएको धान वर्षामा भिजेमा सुकाउने, भण्डारण गर्ने र गुणस्तर कायम राख्ने काम थप जटिल हुन सक्छ ।
यस्तो अवस्थामा मौसमसम्बन्धी आधिकारिक सूचना समयमै प्राप्त हुनु र त्यसअनुसार बाली व्यवस्थापन गर्न पाउनु किसानका लागि महत्त्वपूर्ण हुन्छ । सम्भव भएसम्म काटिसकेको धान सुरक्षित ठाउँमा राख्ने, खेतमा लामो समय खुला नछाड्ने र मौसमको पछिल्लो जानकारीका आधारमा कृषि कार्यको योजना बनाउनु आवश्यक हुन्छ ।
सर्लाहीमा अहिले किसानको ध्यान खेतमा पाकेको धान र आकाशको बदलिँदो अवस्थामै केन्द्रित छ । एकातिर वर्षभरिको मेहनत सुरक्षित गर्ने हतारो छ भने अर्कोतिर मौसम कस्तो हुने हो भन्ने अन्योल ।
‘अर्नब’ चक्रवातको प्रभावले ल्याएको यो अनिश्चितताबीच किसानका लागि सबैभन्दा ठूलो चुनौती भनेकै पाकेको बालीलाई वर्षाबाट जोगाएर सुरक्षित रूपमा घर भित्र्याउनु बनेको छ ।
