रौतहट । रौतहटको गौर नगरपालिका २ स्थित वाणेश्वर महादेव मन्दिर छेउ उत्खननका क्रममा बुद्धकालीन पुराना अवशेष फेला परेका छन् । पुरातत्व विभागको टोलीले ११ दिनदेखि जारी उत्खननमा ऐतिहासिक ईंटा, माटोका गाग्री, घोडाको मुकुट, खेलौना लगायतका सामग्री बरामद गरेको छ । उत्खननका क्रममा भेटिएका ईंटा २८ सेन्टिमिटर लम्बाइ, ३० सेन्टिमिटर चौडाइ र ६ सेन्टिमिटर बाक्ला छन् । केही ईंटामा औंलाको छाप देखिएको छ, जुन झण्डै २५ सय वर्ष पुरानो सिम्रौनगढ क्षेत्रमा फेला पर्ने ईंटासँग मेल खाने पुरातत्वविद् देबेन्द्र तिवारीले बताएका छन् ।
ऐतिहासिक अवशेष र महत्वपूर्ण पत्ता
मन्दिरको पछाडिको भागमा ४ फिट गहिरो उत्खनन गर्दा सिम्रौनगढका तत्कालीन राजा हरी सिंह देवको शासनकालका भग्नावशेष फेला परेका छन् । विश्वकर्मा मन्दिरको दक्षिणतर्फ उत्खननमा माटोका पुतला प्रशस्त मात्रामा भेटिए, जसले तत्कालीन समयको समृद्ध बस्ती रहेको संकेत गर्छ । १३३५ ईसवीसम्म सिम्रौनगढका राजा हरी सिंह देवको शासनकालमा मन्दिर निर्माण भएको अनुमान गरिएको छ ।
ऐतिहासिक इनार र मन्दिरको धार्मिक महत्त्व
मन्दिर छेउमै रहेको ऐतिहासिक इनारले पनि मन्दिरको महत्व झल्काउँछ । यस इनारको पानीले मन्दिरभित्रको शिवलिंगमा जलाभिषेक गरिन्छ । १९९० सालको महाभूकम्पपछि गौरका धेरै इनारमा बालुवा र कोइला निस्किएको थियो । तर, यो इनारमा कुनै प्रभाव नपरेको र पिउनयोग्य पानी निरन्तर रहनु उल्लेखनीय रहेको स्थानीय बुढापाकाहरू बताउँछन् ।
धार्मिक पर्यटनको सम्भावना
गौर नगरपालिकाका मेयर शम्भु साहका अनुसार वाणेश्वर महादेव मन्दिर, शिवालय मन्दिर र सोवर्णामाई मन्दिर ऐतिहासिक महत्त्वका छन् । हालको उत्खननले ६५० वर्ष पुराना भग्नावशेष फेला परेकाले यस क्षेत्रलाई धार्मिक पर्यटनस्थलका रूपमा विकास गर्न सकिने विश्वास व्यक्त गरेका छन् । स्थानीय बासिन्दाले मन्दिर वरपरको क्षेत्रलाई संरक्षण गरी यसको ऐतिहासिक र धार्मिक महत्वलाई उजागर गर्न सरकारलाई आग्रह गरेका छन् ।
