काठमाडौं । नेपालमा पूर्वाधार निर्माणको बेथिति फेरि एक पटक सतहमा आएको छ । ललितपुरको ग्वार्कोमा निर्माणाधीन देशकै पहिलो फ्लाइओभर तोकिएको मापदण्ड अनुसार निर्माण नभएकाले भत्काइएको छ । करिब ८२ प्रतिशत काम सम्पन्न भइसकेको अवस्थामा संरचना कमजोर देखिएपछि पुनर्निर्माण गर्न निर्देशन दिइएको हो ।
सिमेन्टको पर्खाल लगाएर माटो भरिँदै गर्दा संरचना आफैं चर्किन थालेपछि गुणस्तर अनुसन्धान तथा विकास केन्द्रले जाँच गरेको थियो । परीक्षणका क्रममा निर्माणमा गम्भीर कमजोरी देखिएपछि तत्काल भत्काएर पुन: निर्माण गर्न निर्देशन दिइएको हो ।
अव्यवस्थापन र गैरजिम्मेवारीपनको उदाहरण
नेपालमा विकास योजनाहरू अनियोजित रूपमा अघि बढाउने प्रवृत्ति ग्वार्को फ्लाइओभर घटनाले पुन: पुष्टि गरेको छ । जब निर्माण सम्पन्न हुनै लागेको संरचना भत्काउनुपर्ने स्थिति आउँछ, त्यसले सरकार, ठेकेदार र अनुगमन निकायको लापरबाहीलाई उजागर गर्छ ।
विकासका नाममा ठूला योजनाहरू घोषणा गरिन्छन्, तर कार्यान्वयन चरणमा गुणस्तरहीन सामग्रीको प्रयोग, बेवास्ता र अनुगमनको कमीले अन्तत: राज्यको बजेट मात्र होइन, आम नागरिकको विश्वास समेत गुम्दै जान्छ ।
जनताको प्राथमिकता कि सरकारको लापरबाही ?
देशभर धेरै सर्वसाधारण आधारभूत स्वास्थ्य सेवाबाट वञ्चित छन् । कतिपय नागरिक उपचार नपाएर ज्यान गुमाइरहेका छन्, भने कतिले आर्थिक अभावकै कारण अस्पताल पुग्न नसक्ने अवस्था छ । यस्तो परिस्थितिमा सरकार अनावश्यक खर्च गर्दै गुणस्तरहीन संरचना निर्माण गरेर करदाताको पैसा बर्बाद गरिरहेको देख्दा गम्भीर चिन्ताको विषय बन्न पुगेको छ ।
निर्माण त्रुटिको दोषी को ?
ग्वार्को फ्लाइओभर निर्माण त्रुटि एक्लो घटना होइन । नेपालमा विकासका नाममा गरिने ठेक्कापट्टा प्रकरणहरू प्राय: अपारदर्शी हुने गरेका छन् । योजनाको स्वीकृतिदेखि निर्माण सम्पन्न नहुन्जेलसम्म अनियमितता भइरहन्छ । यस्तो अवस्थामा दोष कसको ?
– ठेकेदार कम्पनी : मापदण्ड अनुसार काम नगर्ने र सस्तो तथा कमजोर सामग्री प्रयोग गर्ने प्रवृत्ति ।
– सरकारी अनुगमन निकाय : सुरुदेखि नै गुणस्तर परीक्षण नगर्ने, निर्माण प्रक्रियामा चासो नदेखाउने ।
– राजनीतिक प्रभाव : ठेक्कापट्टामा स्वार्थ जोडिएर गम्भीर विषयलाई समेत हलुका रूपमा लिने प्रवृत्ति ।
समाधान के हुनुपर्छ ?
– निर्माण कार्यमा कडाइ : सुरुदेखि नै गुणस्तर जाँच सुनिश्चित गर्दै काम गर्नुपर्ने ।
– ठेकेदारलाई उत्तरदायी बनाउने : निर्माण त्रुटि भएमा सम्बन्धित ठेकेदारलाई कारबाही गरिनुपर्छ ।
– पारदर्शिता र जननिगरानी आवश्यक : ठेक्का प्रक्रिया, बजेट विवरण र निर्माण कार्यको अनुगमन पारदर्शी हुनुपर्छ ।
ग्वार्को फ्लाइओभरको भत्काइने अवस्थाले स्पष्ट सन्देश दिएको छ- नेपालमा संरचना मात्र होइन, उत्तरदायी शासन प्रणालीको पनि पुन: निर्माण आवश्यक छ । जबसम्म जिम्मेवार निकायहरूले गम्भीरता देखाउँदैनन्, तबसम्म यस्ता घटनाहरू दोहोरिरहनेछन् ।
