नवलपुर । ‘शाश्वत’ शब्दको अर्थ हो सधैं स्थायी रहने- सत्य, अटल र परिवर्तनरहित । यही शाश्वत भावनालाई मूर्तरूप दिन नवलपुर जिल्लाको देवचुली नगरपालिका २ दुम्कौलीमा निर्माण गरिएको शाश्वतधाम आज नेपालको एक प्रमुख धार्मिक पर्यटकीय गन्तव्यको रूपमा चिनिएको छ ।
नारायणगढबाट पश्चिमतर्फ २३ किलोमिटरको दूरीमा, पूर्व-पश्चिम राजमार्गसँग जोडिएको चौधरी उद्योग ग्रामको छेउमै अवस्थित शाश्वतधामलाई धेरैले सिजी मन्दिर भनेर चिन्छन् । तर यसको वास्तविक नाम “श्री काञ्ची शङ्कर सदाशिव लिङ्गम” हो, जुन नाममा मन्दिर स्थापना गरिएको हो ।
धार्मिक महत्त्व र स्थापत्य कला
चौधरी फाउन्डेसनले निर्माण गरेको यो मन्दिर खजुराहो शैलीमा निर्मित भएको सौन्दर्यपूर्ण र भव्य धार्मिक संरचना हो । दक्षिण भारतको परम्परागत वास्तुकलाको झल्को दिने खजुरावान शैलीमा बनाइएको मन्दिर सात विघा क्षेत्रफलमा फैलिएको छ ।
मन्दिरको केन्द्रमा रहेको आकर्षक शिवलिङ्गयुक्त मन्दिर चारैतिरबाट सर्वतीर्थ सरोवर तालले घेरिएको छ । यस तालमा बद्रीनाथ, केदारनाथ, मुक्तिनाथ, पशुपतिनाथ, हरिद्वारजस्ता तीर्थस्थलहरूबाट जल ल्याई मिसाइएको छ, जसले यस स्थललाई पवित्रताको प्रतीक बनाएको छ ।
ज्ञान, अध्यात्म र संस्कृतिको संगम
शाश्वतधाम केवल धार्मिक स्थल मात्र नभई एक धार्मिक–शैक्षिक–सांस्कृतिक केन्द्र पनि हो । यहाँ रहेको गुरुकुल विद्याश्रममा विद्यार्थीहरू संस्कृत भाषा, वैदिक शिक्षा र नेपाल सरकारको निर्धारित पाठ्यक्रम अनुसार अध्ययन गर्छन् । आवासीय सुविधा सहितको यस गुरुकुलमा विद्यार्थीको सम्पूर्ण खर्च चौधरी ग्रुपले व्यहोर्दै आएको छ ।
धामभित्र धार्मिक सङ्ग्रहालय, डिजिटल पुस्तकालय, शक्तिघाट, हनुमान मन्दिर, अग्निकुण्ड, यज्ञशाला, धर्मशाला, गौशाला लगायतका संरचनाहरू छन् । १२ राशी र २७ नक्षत्रअनुसारका रुखहरू रोपिएको धाम परिसर अझै मनमोहक देखिन्छ ।
ऐतिहासिक पृष्ठभूमि र प्रेरणा
शाश्वतधामको प्रेरणा स्रोत जगद्गुरु शङ्कराचार्य जयेन्द्र सरस्वती हुन्, जो सन् २००२ मा नेपाल भ्रमणमा आएका थिए । उनले चौधरी ग्रुपका संस्थापक स्व. लुनकरण चौधरीलाई धर्मको संरक्षण तथा ऋषि पण्डित उत्पादनका लागि गुरुकुलसहितको विद्याश्रम निर्माण गर्न प्रेरणा र आशीर्वाद दिएका थिए ।
स्व. लुनकरण चौधरीले २०५९ साल फागुनमा शिलान्यास गरे पनि निर्माण कार्य पूरा गर्न करिब डेढ दशक लागेको थियो । अन्तत: २०७३ साल फागुन २४ गते श्री श्री रविशंकरले मन्दिरको प्राण प्रतिष्ठा गरे भने सोही दिन तत्कालीन राष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीले विधिवत् उद्घाटन गरेकी थिइन् ।
आध्यात्मिक ऊर्जा र धार्मिक पर्यटकीय गन्तव्य
शाश्वतधामको मन्दिर गर्भगृहमा दक्षिण भारतको कालिगढले बनाएको कालो ग्रेनाइटको विशाल शिवलिङ्ग रहेको छ । साथै, शिव–पार्वती, गणेश, सूर्य नारायण, नवग्रह, सतिदेवी लगायतका १६ भन्दा बढी मूर्तिहरू स्थापना गरिएको छ । रातको समयमा सिस्टेमेटिक लाइटिङले मन्दिरलाई सप्तरंगी छविमा रंग्याउँछ, जसले दर्शनार्थीको मन लोभ्याउँछ ।
धामभित्र गरिएको गङ्गा आरतीले भक्तजनलाई आध्यात्मिक उर्जाले भरिदिन्छ । दर्शन, पूजापाठ, लाखबत्ती बाली धार्मिक भावना व्यक्त गर्न सकिने यी व्यवस्थाले शाश्वतधामलाई विशिष्ट बनाएको छ ।
गौतम बुद्धको अस्तु र बौद्ध केन्द्र
धाममा श्रीलंकाको राजमाया विहारबाट ल्याइएको गौतम बुद्धको अस्तु पनि राखिएको छ । बौद्ध परम्पराको संरक्षणार्थ यहाँ बौद्ध स्तूप र ऐतिहासिक सङ्ग्रहालयको पनि निर्माण गरिएको छ, जसले धार्मिक सहिष्णुता र विविधताको सन्देश दिन्छ ।
ऐतिहासिक भूमि – देवचुलीको गौरव
शाश्वतधाम अवस्थित देवचुली क्षेत्र ऐतिहासिक दृष्टिले पनि महत्वपूर्ण छ । बाइसे–चौबिसे राज्यकालमा यहाँ राजा रुद्रसेनको दरबार रहेको मानिन्छ । १५ औं शताब्दीमा पाल्पाका राजा मणिमुकुन्द सेनले यस क्षेत्र विजय गरेर मुकुन्दपुर नामकरण गरेका थिए । मौलाकालिका, देवघाट जस्ता धार्मिक स्थलहरूसँग यसको ऐतिहासिक सम्बन्ध रहिआएको छ ।
आत्मिक शान्ति र पर्यटकीय महत्त्व
शाश्वतधाम भित्र प्रवेशका लागि दुई वटा गेट छन्, जसको अगाडि अर्जुनको रथ हाँकिरहेका श्रीकृष्णको भव्य मूर्ति राखिएको छ । परिसरभरि फोटो खिचाउने र खिचाउनेहरूलाई देख्दा यो स्थान धार्मिक मात्र नभई मनोरञ्जनात्मक गन्तव्य पनि भएको बुझिन्छ ।
धाम बिहान ७:०० बजेदेखि साँझ ६:३० बजेसम्म खुला रहने गर्दछ । यहाँ पुग्ने जो–कोहीले आत्मिक शान्ति, धार्मिक ऊर्जा र साँस्कृतिक गाम्भीर्यको अनुभव गर्ने गर्छन् । शाश्वतधाम केवल मन्दिर होइन, यो एक जीवनशैली, संस्कार र अध्यात्मको विश्वविद्यालय हो ।
नेपालको धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धन, सनातन धर्मको संरक्षण, संस्कृत शिक्षा र सांस्कृतिक गौरवको पुनर्जागरण गर्ने उद्देश्यले निर्माण गरिएको यो स्थलले केवल मधेस र नेपालमै होइन, अन्तर्राष्ट्रियस्तरमै धार्मिक पर्यटकीय केन्द्रका रूपमा स्थापित हुँदै गएको छ ।
शाश्वतधामले धर्म, शिक्षा, संस्कृति र इतिहासको समुचित समन्वय गर्दै नेपालको गौरव र हिन्दु सभ्यताको सार्थक प्रतिनिधित्व गरिरहेको छ ।
