एजेन्सी । कन्नड फिल्म अभिनेता तथा युथ आइकन पुनीत राजकुमारको आकस्मिक मृत्युले धेरै प्रश्न खडा गरेको छ । राम्रो स्वास्थ्य र शरीरको चाहनामा जिम जाने मानिसले केही कुरामा ध्यान दिनुपर्ने चर्चा पनि भइरहेको छ ।
पुनीत राजकुमारलाई निकै फिट मानिन्थ्यो तर उनको ४६ वर्षको उमेरमा अचानक मृत्यु भयाे । यति फिट देखिने व्यक्तिको अचानक यसरी मृत्यु कसरी हुन्छ भन्ने कुराले सबैलाई आश्चर्यचकित बनाएकाे छ । दुई महिनाअघि सेप्टेम्बर २ मा अभिनेता सिद्धार्थ शुक्लाको निधन हुँदा पनि यस्तै प्रश्न उठेको थियो । ४० वर्षीय सिद्धार्थ एक चर्चित टिभी कलाकार र होस्ट थिए जाे एकदम फिट देखिन्थे ।
पुनीतकाे कुरा गर्नुपर्दा उनले जिम गर्दा छाती दुख्ने समस्या देखिएपछि पहिलोपटक पारिवारिक चिकित्सक र प्रख्यात मुटुरोग विशेषज्ञ रमन्ना रावसँग सम्पर्क गरेका थिए । रावले भने, ‘मैले उनको पल्स र रक्तचाप जाँच गरेँ । दुवै सामान्य थिए । मैले उनलाई किन यति धेरै पसिना आउँछ भनेर सोधेँ, उनले भने कि उनी प्राय: जिममा पसिना आउँछन् । मैले उनको ईसीजी जाँच गरेँ र तुरुन्तै अस्पताल जान भने ।’
विक्रम अस्पतालका डाक्टर तथा मुटुरोग विशेषज्ञ डा. रंगनाथ नायरले पुनीतलाई बाटोमै हृदयघात भएको र बचाउने सबै प्रयास असफल भएको बताए । १२ वर्ष पहिले, एसएपी भारतका सीईओ रञ्जन दासलाई हृदयघात भयो र जिमबाट फर्किएपछि उनको मृत्यु भयो । ४२ वर्षीय दासको निधनपछि पनि ४० वर्ष उमेर समूहका मानिसलाई हृदयघात कसरी हुन थाल्यो भन्ने धेरै प्रश्न उठेका छन् ।
श्री जयदेव इन्स्टिच्युट अफ कार्डियोभास्कुलर साइन्स एण्ड रिसर्च (एसजेआईसीएसआर) का निर्देशक डा. सीएन मञ्जुनाथले भने, ‘मानिसहरूले तौल उठाउने जस्ता व्यायाम गर्दा मांसपेशीहरू तनावग्रस्त हुन्छन् । भारोत्तोलनका कारण नसहरूमा दबाब आउँछ । असीमित व्यायाम मुटुको भल्भका लागि हानिकारक हुन्छ ।’
एसजेआईसीएसआरमा दुई हजार मानिसहरुमा २०१७ मा गरिएको एक अनुसन्धानले २५-४० वर्ष उमेर समूहका मानिसहरूमा हृदयघातका घटनाहरू बढेको देखाएको छ । पछिल्लो पाँच वर्षको तुलनामा यस्ता घटनामा २२ प्रतिशतले वृद्धि भएको छ । अनुसन्धानमा संलग्न १ हजार ५ सय बिरामी कर्नाटकका थिए भने ५ सय भारतका अन्य राज्यका थिए ।
डा. मञ्जुनाथका अनुसार यी व्यक्तिहरूमा मुटुसम्बन्धी अन्य रोगहरू नभएका र धुम्रपान, पारिवारिक इतिहास, मधुमेह, उच्च रक्तचाप र उच्च कोलेस्ट्रोल जस्ता कारणहरू थिएनन्, जसले हृदयघातको जोखिम बढाउँछ ।
त्यसाे त, पुनीतका दुवै दाजु अभिनेता शिवराजकुमार र अभिनेता तथा निर्माता राघवेन्द्र राजकुमारलाई पनि हृदयघात भएको छ । एचडी कुमारस्वामी, पूर्व मुख्यमन्त्री र फिल्म उद्योगसँग सम्बन्धित, राजकुमार परिवारका साथी हुन् । कुमारस्वामीले भने, ‘दुवैलाई जिममा हृदयाघात भएको थियो । परिवारमा यस्ता घटनाको इतिहास छ ।’
के जिम जानु खतरनाक हुन सक्छ ? के भन्छन् विज्ञ ?
कुमारस्वामी भन्छन् कि आजको युगमा युवाहरूमा जिम गएर मांसपेशी बनाउने क्रेज रहेको छ । उनी भन्छन्, ‘अहिलेकाे समयमा शारीरिक परीक्षण नगरी जिम जाने र प्रोटिन सप्लिमेन्ट पाउडर र प्रोटिन शेक लिने युवाहरूको संख्या बढेको छ । यस्ता सल्लाह दिने क्षमता नभएका जिमका प्रशिक्षकको निर्देशनमा यी युवाहरूले प्रोटिन लिन्छन् ।’
एसोसिएसन अफ हेल्थ प्रोभाइडर्सका अध्यक्ष डाक्टर अलेक्ज्याण्डर थोमस भन्छन्, ‘धेरै जिमहरूले युवाहरूलाई स्टेरोइड सिफारिस गर्छन् र स्टेरोइडहरू स्वास्थ्यका लागि राम्रो हुँदैनन् ।’
सामान्यतया जिम जानेहरूले प्रोटिन सप्लिमेन्टहरू प्रयोग गर्न थाल्छन् । यो कत्तिको सही हो ? प्रख्यात आहारविद् र पोषण सल्लाहकार शीला कृष्णस्वामी भन्छिन्, ‘जिम जाने मानिसहरूले प्रोटिन लिनुपर्छ भन्ने निराधार धारणा छ । त्यसो गर्नु ठीक होइन । खानामा प्रोटिनको कमी नभएसम्म सप्लिमेन्ट लिनु आवश्यक छैन । खेलकुदसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरूले पनि डाक्टर र योग्य पोषण विशेषज्ञहरूको सल्लाहमा मात्र प्रोटिन लिन्छन् ।’
कति लामो कसरत गर्नु उचित ?
डा. मञ्जुनाथ हाई इन्टेन्सिटी एक्सरसाइज (हाई स्ट्रेस एक्सरसाइज) गर्नुअघि मुटुको स्वास्थ्य जाँच गर्नुपर्ने बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘मानिसहरूले हाई इन्टेन्सिटी वर्कआउट तुरुन्तै सुरु गर्नु हुँदैन । पहिले वार्म अप एक्सरसाइज गर्नुपर्छ । र मानिसहरूले हाई इन्टेन्सिटी वर्कआउट सुरु गर्दा पनि दिनहुँ गर्नु हुँदैन । यो मुटुको समस्याको सुरुवात हुन सक्छ ।’
फिजियोथेरापिस्टहरूका अनुसार जिममा प्रशिक्षण सुरु गर्नु अघि एक निश्चित दिनचर्या पछ्याउनु पर्छ । मङ्गलुरुको पीए इन्स्टिच्युट अफ फिजियोथेरापीका प्रिन्सिपल सजेश रघुनाथन भन्छन्, ‘आवश्यक वा बसोबास गर्ने जीवनशैली भएका मानिसहरूले चाँडै थकित भएन भनेर धेरै परीक्षणहरू गर्नुपर्छ । सामान्यतया यी परीक्षणहरूको उद्देश्य पत्ता लगाउनु हुन्छ । व्यक्ति व्यायाम गर्न फिट छ वा छैन ।’
डा. मञ्जुनाथ भन्छन्, ‘सबै प्रारम्भिक सावधानी अपनाएर र उच्च तीव्रताको व्यायाम सुरु गरेपछि, तपाईंले लामो समयसम्म कसरत गरिरहनु भएको छ-छैन भनी सुनिश्चित गर्नुपर्छ । बाहिरबाट राम्रो देखिनुको मतलब यो होइन कि तपाईं मुटु पनि स्वस्थ छ ।’
