काठमाडौं । प्रेस काउन्सिल नेपालले हालै सार्वजनिक गरेको तथ्यांक अनुसार गएको एक वर्षमा १ हजार ६ सय ६६ वटा अनलाइन समाचार पोर्टल सूचीकृत भएका छन् । यो संख्या निकै ठूलो भएपनि यी अनलाइन मिडियाहरूको वास्तविक संचालन अवस्था भने अनिश्चित छ ।
प्रेस काउन्सिलले सूचीकृत अनलाइनको तथ्यांक त संकलन गरिरहेको छ, तर ती मिडिया कसरी संचालन भइरहेका छन्, कति वटा नियमित रूपमा समाचार सम्प्रेषण गर्छन्, कुन अवस्थामा छन् भन्ने बारेमा पर्याप्त जानकारी नरहेको स्वयं काउन्सिलकै अधिकारीहरू स्वीकार गर्छन् ।
मिडिया सूचीकृत भएपनि नियमित संचालन अनिश्चित
नेपालमा डिजिटल पत्रकारिताको आकर्षण बढ्दो छ । धेरै नयाँ अनलाइन मिडिया खुलेका छन्, जसले सूचनाको पहुँचलाई व्यापक बनाएको छ । तर, यीमध्ये कति वटा वास्तवमै पत्रकारिता सिद्धान्त अनुसार संचालन भइरहेका छन् भन्ने कुरा शंकास्पद छ ।
विभिन्न सञ्चारकर्मी संगठनहरूले बारम्बार उठाउँदै आएको मुख्य विषय भनेको अनलाइन मिडियाको दर्ता प्रक्रिया र त्यसपछि हुने नियमनको अभाव हो । प्रेस काउन्सिलले नाम मात्र दर्ता गर्ने तर तिनीहरूको वास्तविक अवस्था ट्र्याक नगर्ने प्रवृत्तिले पत्रकारिता क्षेत्रमै अनिश्चितता बढाएको छ ।
निगरानीको अभावमा गैर-जिम्मेवार पत्रकारिता
निगरानी नहुँदा धेरैजसो अनलाइन पोर्टलहरू केवल सनसनीपूर्ण खबर प्रकाशन गर्ने, गलत सूचना प्रवाह गर्ने वा एकपक्षीय रिपोर्टिङ गर्ने प्रवृत्तिमा लागेका छन् । सामाजिक सञ्जालमा भाइरल हुने उद्देश्यले स्रोत विहीन र भ्रामक समाचार सम्प्रेषण गर्ने प्रवृत्ति मौलाएको देखिन्छ ।
प्रेस काउन्सिलले सूचीकृत मिडियाहरूको अनुगमन गर्ने, तिनीहरूको वास्तविक कार्य प्रणाली बुझ्ने र पत्रकारिता मापदण्ड उल्लंघन गर्ने मिडियाहरूलाई नियन्त्रण गर्ने कार्यलाई सशक्त बनाउनु पर्ने आवश्यकता देखिन्छ ।
दर्ता मात्र पर्याप्त छैन, संचालन अवस्था बुझ्न आवश्यक
सञ्चार क्षेत्रमा गुणस्तर कायम राख्नका लागि केवल मिडिया दर्ता गरेर मात्र पुग्दैन, तिनको प्रभावकारिता, विश्वसनीयता र निरन्तरता सुनिश्चित गर्न पनि आवश्यक छ ।
यसका लागि:
– अनलाइन मिडियाहरूका लागि अनुगमन प्रणाली कडा बनाउनुपर्छ ।
– गैर-जिम्मेवार मिडियाहरूलाई कारबाहीको दायरामा ल्याइनुपर्छ ।
– प्रेस काउन्सिलले नियमित रूपमा सूचीकृत अनलाइन मिडियाहरूको कार्यशैलीको मूल्यांकन गर्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ ।
– गुणस्तरीय पत्रकारिताको लागि आवश्यक नीति तथा मापदण्ड थप स्पष्ट बनाउनुपर्छ।
अत: नेपालमा डिजिटल पत्रकारिता विकासको क्रममा रहेको छ । पत्रकारितामा अनलाइन मिडियाहरूको भूमिका महत्वपूर्ण छ, तर तिनीहरूको विश्वसनीयता, सत्यता र गुणस्तरलाई कायम राख्न सरकारले आवश्यक नियमन गर्नुपर्छ । प्रेस काउन्सिल नेपालले मात्र संख्या गणना गरेर उत्साहित हुने होइन, सूचीकृत मिडियाहरूको वास्तविक अवस्था पहिचान गर्दै गुणस्तरीय पत्रकारिता प्रवर्द्धन गर्ने दिशामा अग्रसर हुनुपर्छ ।
