काठमाडौं । नेपालका ग्रामीण भेगहरूमा शिक्षाको पहुँच विस्तार भएपनि आधारभूत पूर्वाधारको अभावले गर्दा विद्यार्थीहरू सहज रूपमा अध्ययन गर्न सकिरहेका छैनन् । प्रस्तुत तस्वीरमा देख्न सकिन्छ, एक विद्यालय जहाँ खुला छानामुनि केही विद्यार्थी अध्ययनरत छन् । विद्यालयको भवन अपूर्ण देखिन्छ, कक्षा कोठा व्यवस्थित छैनन्, र शिक्षक तथा विद्यार्थीहरूले न्यून सुविधामै अध्ययन-शिक्षण गरिरहेका छन् ।
शिक्षामा लगानी किन आवश्यक छ ?
विद्यालय भनेको बालबालिकाको भविष्य निर्माण गर्ने ठाउँ हो । तर आधारभूत सुविधाको अभावले गर्दा सिकाइमा गम्भीर असर पर्न सक्छ । पर्याप्त कक्षा कोठा, सुरक्षित वातावरण, आवश्यक सिकाइ सामग्री, प्राविधिक पहुँच र योग्य शिक्षकहरूको उपलब्धता शिक्षाको गुणस्तर सुधार गर्ने प्रमुख तत्व हुन् । जब विद्यार्थीहरू राम्रो वातावरणमा अध्ययन गर्न पाउँछन्, तब उनीहरूको शैक्षिक प्रगति उल्लेखनीय रूपमा वृद्धि हुन्छ ।
ग्रामीण विद्यालयहरूको वास्तविकता
नेपालका दुर्गम क्षेत्रका धेरै विद्यालयहरू अझै पनि न्यून सुविधामा सञ्चालन भइरहेका छन् । भवन अपूर्ण छन्, विद्यालयमा उचित शौचालयको सुविधा छैन, सिट-कुर्सीको अभाव छ, र शिक्षण सिकाइका सामग्रीहरू अपर्याप्त छन् । यस्ता विद्यालयहरूमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरू शारीरिक तथा मानसिक रूपमा पनि अन्य विद्यालयमा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीहरूको तुलनामा कमजोर देखिन्छन् ।
सरकार र समुदायको जिम्मेवारी
नेपालको संविधानले हरेक बालबालिकालाई आधारभूत शिक्षाको अधिकार प्रत्याभूत गरेको छ । तर, यो अधिकारलाई व्यवहारिक रूपमा लागू गर्न सरकारले अझ बढी ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ । विद्यालय सुधारका लागि निम्न पक्षमा ध्यान दिन जरुरी छ;
– विद्यालय पूर्वाधार विकास : ग्रामीण भेगका विद्यालयहरूलाई उचित बजेट विनियोजन गरी विद्यालय सुधार कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ ।
– सिकाइ सामग्रीको व्यवस्था : विद्यार्थीहरूलाई पुस्तक, कपी, कलम तथा डिजिटल शिक्षामा सहयोग गर्ने साधनहरू उपलब्ध गराउन आवश्यक छ ।
– शिक्षकहरूको गुणस्तर सुधार : शिक्षकहरूलाई प्रविधि-सम्पन्न बनाउन तालिम दिनुपर्छ, ताकि उनीहरूले नयाँ शिक्षण विधिहरू प्रयोग गर्न सकून् ।
– स्थानीय तहको सहकार्य : स्थानीय सरकार, समुदाय, सामाजिक संस्थाहरू र गैरसरकारी संस्थाहरूले विद्यालय सुधारका लागि हातेमालो गर्नुपर्छ ।
– शिक्षामा प्रविधिको प्रयोग : ग्रामीण क्षेत्रका विद्यालयहरूमा डिजिटल शिक्षालाई प्रवर्द्धन गर्नुपर्छ ताकि विद्यार्थीहरूले प्रविधिको पहुँच प्राप्त गर्न सकून् ।
सकारात्मक कदमहरू आवश्यक
नेपालमा शिक्षामा सुधारका लागि केही सकारात्मक पहलहरू भए पनि अझै धेरै सुधार गर्न आवश्यक छ । सरकारले मात्र नभई समाजका अन्य सबै क्षेत्रहरूले पनि शिक्षामा योगदान पुर्याउनु आवश्यक छ ।
– विद्यालयहरूमा पर्याप्त पूर्वाधार निर्माण गर्न पहल गर्नुपर्छ ।
– विद्यार्थीहरूलाई शैक्षिक सामग्री सहज रूपमा उपलब्ध गराउनुपर्छ ।
– स्थानीय सरकार, गैरसरकारी संस्थाहरू र अन्तर्राष्ट्रिय निकायहरूसँग सहकार्य गरी विद्यालय सुधार अभियान चलाउनुपर्छ ।
– डिजिटल शिक्षाको पहुँच ग्रामीण विद्यालयहरूमा विस्तार गर्नुपर्छ ।
शिक्षा प्रत्येक बालबालिकाको मौलिक अधिकार हो । यदि ग्रामीण विद्यालयहरूलाई आवश्यक पूर्वाधार उपलब्ध गराइएन भने समग्र शिक्षाको स्तर सुधार्न कठिन हुनेछ । यसर्थ, शिक्षा नीति निर्माणमा ध्यान दिँदै व्यवहारिक सुधार ल्याउनु जरुरी छ । हाम्रा बालबालिकाले गुणस्तरीय शिक्षा पाउनुपर्छ, जसले उनीहरूको उज्ज्वल भविष्य निर्माण गर्न सहयोग गर्नेछ ।
