काठमाडौं । नेपालमा आत्महत्याको संख्या दिनानुदिन बढ्दै गएको छ, जसले गम्भीर चिन्ता उत्पन्न गरेको छ । गृह मन्त्रालयका अनुसार चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ६ महिनामा ३ हजार १३४ जनाले आत्महत्या गरेका छन् ।
अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा ३ हजार ४५७ जनाले आत्महत्या गरेका थिए । यद्यपि अघिल्लो वर्षको तुलनामा केही गिरावट आएको देखिए पनि आत्महत्याको उच्च दर अझै पनि गम्भीर समस्या रहेको छ ।
आंकडाको विश्लेषण
मन्त्रालयका तथ्यांकअनुसार कात्तिक महिनामा सबैभन्दा बढी ६२८ जनाले आत्महत्या गरेका थिए, मंसिरमा ४७१ र पुसमा ४२५ जनाले ज्यान गुमाएका थिए । महिना अनुसार घटबढ देखिए पनि समग्रमा आत्महत्याको समस्या यथावत नै छ ।
आत्महत्याका प्रमुख कारणहरू
मानसिक स्वास्थ्य समस्या : नेपालमा डिप्रेसन, चिन्ता र अन्य मानसिक रोगहरू बारे जनचेतना अभाव छ । मानिसहरूले मानसिक स्वास्थ्य समस्या लुकाउने र उपचार नगर्ने प्रवृत्ति उच्च छ ।
आर्थिक समस्या : बेरोजगारी, गरिबी र आर्थिक संकटका कारण धेरै मानिसहरू निराश बनेका छन् । आर्थिक अस्थिरताले आत्महत्या गर्न बाध्य बनाउने अवस्था सिर्जना गरेको छ ।
पारिवारिक र सामाजिक समस्याहरू : घरेलु हिंसा, सम्बन्ध विच्छेद र पारिवारिक कलह आत्महत्याका प्रमुख कारणहरू हुन् । परिवारबाट आवश्यक सहयोग नपाउँदा मानिसहरू झन् तनावग्रस्त बन्ने गर्छन् ।
लत र दुर्व्यसन : लागुऔषध र मदिरा दुर्व्यसन आत्महत्याको प्रमुख कारणहरूमध्ये एक हो । नशाका कारण मानसिक असन्तुलन हुने र आत्महत्या गर्ने सम्भावना बढ्ने गर्छ ।
मानसिक स्वास्थ्य सेवाको अभाव : नेपालमा मानसिक स्वास्थ्य सेवाहरू सीमित छन् । धेरै ग्रामीण भेगमा परामर्शदाता र मनोवैज्ञानिक सेवाहरू उपलब्ध छैनन्, जसले गर्दा समस्या झन् जटिल बनेको छ ।
समाधानका उपायहरू
जनचेतना अभिवृद्धि : मानसिक स्वास्थ्य बारे जनचेतना कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिनुपर्छ ।
मानसिक स्वास्थ्य सेवा विस्तार : गाउँ गाउँमा मनोवैज्ञानिक परामर्शदाता र हेल्पलाइन सेवा विस्तार गर्नुपर्छ ।
आर्थिक तथा रोजगारका अवसरहरू : बेरोजगार युवाहरूका लागि रोजगारी तथा आर्थिक सहायता कार्यक्रम ल्याइनुपर्छ ।
सामाजिक सम्बन्ध सुदृढीकरण : समुदायमा सहारा समूह तथा परामर्श कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्नुपर्छ ।
लत नियन्त्रण : लागुऔषध र मदिरा नियन्त्रणका लागि कडा नीति अपनाइनुपर्छ ।
